Ramai ibu mahu mula mengajar anak 4 tahun membaca menggunakan fonik.
Tetapi kemudian timbul pula kebimbangan:
“Betul ke anak yang belajar fonik nanti tidak boleh mengeja?”
“Kalau sekolah ajar mengeja, anak akan keliru tak?”
“Patut ajar bunyi dahulu atau ajar anak mengeja?”
Persoalan ini membuatkan ramai ibu tertanya-tanya sama ada fonik dan mengeja ialah dua kaedah yang bercanggah.
Sebenarnya, fonik dan kemahiran mengeja tidak semestinya dipertentangkan.
Kedua-duanya melibatkan pemahaman tentang bunyi dan huruf—tetapi proses yang digunakan mungkin berbeza.
Apakah Fonik?
Fonik ialah pendekatan yang membantu anak memahami hubungan antara bunyi yang didengar dengan huruf yang mewakili bunyi tersebut.
Sebagai contoh, anak diperkenalkan kepada bunyi:
/m/
Kemudian anak belajar bahawa bunyi tersebut diwakili oleh huruf:
m
Selepas mengenal beberapa bunyi dan huruf, anak belajar menggabungkannya:
/m/+/a/→ ma
Anak menggunakan bunyi yang telah dipelajari untuk membaca.
Jadi, fonik bukan sekadar meminta anak menyebut bunyi huruf.
Anak juga perlu belajar:
- Mendengar dan membezakan bunyi
- Menghubungkan bunyi dengan huruf
- Menggabungkan bunyi untuk membaca
- Mencerakinkan perkataan kepada bunyi
- Menggunakan kemahiran tersebut untuk membaca perkataan
Dalam Sistem Jom Fonik, proses ini disusun kepada lima peringkat:
BUNYI → HURUF → GABUNG BUNYI → CERAKIN BUNYI → BACA PERKATAAN
Apakah Maksud Mengeja?
Dalam penggunaan harian, perkataan “mengeja” boleh membawa beberapa maksud.
Ada yang menggunakan “mengeja” untuk merujuk kepada menyebut nama huruf satu demi satu.
Ada juga yang menggunakannya untuk proses mengenal pasti huruf yang membentuk sesuatu perkataan.
Contohnya, apabila mahu menulis perkataan, anak perlu:
- Mendengar perkataan
- Mengenal pasti bunyi yang terdapat dalam perkataan
- Menentukan huruf yang mewakili setiap bunyi
- Menyusun huruf tersebut dengan betul
Proses ini berkait rapat dengan kemahiran cerakin bunyi.
Sebab itu, persoalan utama bukan hanya sama ada anak boleh menyebut nama huruf dalam sesuatu perkataan.
Persoalan yang lebih penting ialah:
Adakah anak memahami bunyi yang membentuk perkataan dan huruf yang mewakili bunyi tersebut?
Betulkah Anak yang Belajar Fonik Tidak Boleh Mengeja?
Tidak semestinya.
Jika anak hanya diajar menyebut bunyi tanpa belajar menghubungkan bunyi dengan huruf, menggabungkan bunyi dan mencerakinkan perkataan, pembelajaran foniknya memang belum lengkap.
Namun, dalam pembelajaran fonik yang tersusun, anak belajar kedua-dua arah:
Daripada huruf kepada bunyi
Anak melihat huruf, mengingat bunyinya dan menggunakan bunyi tersebut untuk membaca.
Daripada bunyi kepada huruf
Anak mendengar perkataan, mencerakinkannya kepada bunyi dan mengenal pasti huruf yang mewakili bunyi tersebut.
Kemahiran kedua inilah yang menyokong anak apabila belajar mengeja dan menulis perkataan.
Oleh itu, masalahnya bukan kerana anak belajar fonik.
Masalah boleh berlaku jika anak hanya berhenti pada peringkat mengenal dan menyebut bunyi tanpa meneruskan kepada gabung bunyi, cerakin bunyi dan bacaan perkataan.
Gabung Bunyi Membantu Anak Membaca
Gabung bunyi ialah proses mencantumkan bunyi untuk membentuk bacaan.
Contohnya:
/m/+/a/→ ma
Dalam proses ini, anak bergerak daripada huruf dan bunyi kepada bacaan.
Anak melihat huruf, menyebut bunyinya dan merapatkan bunyi-bunyi tersebut.
Kemahiran gabung bunyi membantu anak membaca perkataan.
Cerakin Bunyi Membantu Anak Memahami Ejaan
Cerakin bunyi ialah proses memecahkan perkataan kepada bunyi-bunyi yang membentuknya.
Contohnya:
ma →
/m/+/a/
Anak mendengar perkataan dan mengenal pasti bunyi yang terdapat di dalamnya.
Selepas itu, anak menghubungkan setiap bunyi dengan huruf yang sesuai.
Kemahiran cerakin bunyi membantu anak:
- Mendengar susunan bunyi dalam perkataan
- Mengenal bunyi awal, tengah atau akhir
- Membezakan bunyi yang hampir sama
- Menentukan huruf yang mewakili bunyi
- Membina asas untuk mengeja dan menulis perkataan
Secara mudah:
Gabung bunyi membantu anak membaca.
Cerakin bunyi membantu anak memahami bagaimana perkataan dibentuk.
Kedua-dua kemahiran diperlukan.
Perlu Ajar Bunyi atau Nama Huruf Dahulu?
Anak boleh mengetahui kedua-duanya.
Namun, apabila matlamatnya ialah membantu anak mula membaca menggunakan fonik, anak perlu mengetahui bunyi yang diwakili oleh huruf.
Nama huruf dan bunyi huruf mempunyai fungsi yang berbeza.
Nama huruf membantu anak mengenali dan bercakap tentang sesuatu huruf.
Bunyi huruf pula digunakan apabila anak mahu menggabungkan bunyi dan membaca perkataan.
Ibu tidak perlu terlalu risau jika anak mengetahui nama huruf terlebih dahulu.
Yang penting, anak juga belajar bahawa huruf tersebut mewakili bunyi tertentu.
Adakah Anak Akan Keliru Jika Sekolah Menggunakan Cara Berbeza?
Anak mungkin menemui istilah atau aktiviti yang berbeza apabila memasuki sekolah.
Namun, pengetahuan tentang hubungan bunyi dan huruf tetap membantu anak memahami bagaimana perkataan dibaca dan dibentuk.
Ibu boleh membantu dengan menerangkan bahawa:
- Huruf mempunyai nama
- Huruf juga mewakili bunyi
- Bunyi boleh digabungkan untuk membaca
- Perkataan boleh dicerakinkan kepada bunyi
Tidak perlu mengatakan satu cara betul dan semua cara lain salah.
Fokus kepada kefahaman anak:
Adakah anak tahu bunyi yang diwakili oleh huruf?
Adakah anak boleh menggabungkan bunyi?
Adakah anak boleh mendengar dan mencerakinkan perkataan?
Jika anak memahami kemahiran tersebut, anak mempunyai asas yang lebih jelas untuk membaca dan mengeja.
Apa yang Patut Ibu Ajar kepada Anak 4 Tahun?
Untuk anak 4 tahun, mulakan secara mudah dan berperingkat.
1. Perkenalkan satu bunyi
Bantu anak mendengar dan menyebut bunyi tersebut.
2. Hubungkan bunyi dengan huruf
Tunjukkan huruf yang mewakili bunyi itu.
3. Lakukan aktiviti pendek
Gunakan gambar, objek, warna, kad atau permainan.
4. Ulang mengikut keperluan
Tidak perlu memperkenalkan terlalu banyak bunyi serentak.
5. Mulakan gabung bunyi
Apabila anak sudah menguasai beberapa bunyi dan huruf yang sesuai, tunjukkan cara bunyi digabungkan.
6. Lakukan aktiviti cerakin bunyi
Minta anak mendengar perkataan mudah dan mengenal pasti bunyi yang terdapat di dalamnya.
7. Gunakan bunyi untuk membaca perkataan
Berikan perkataan yang hanya menggunakan bunyi dan huruf yang telah dipelajari.
Satu sesi sekitar 5–10 minit sudah memadai.
Kesilapan yang Perlu Dielakkan
Berhenti selepas anak kenal bunyi
Mengenal bunyi ialah langkah pertama, bukan keseluruhan proses fonik.
Mengajar terlalu banyak bunyi serentak
Anak 4 tahun memerlukan masa untuk mengenal, mengulang dan menggunakan setiap bunyi.
Meminta anak membaca perkataan yang mengandungi bunyi belum dipelajari
Ini boleh menyebabkan anak meneka atau bergantung pada hafalan.
Mengabaikan cerakin bunyi
Gabung bunyi membantu membaca, tetapi cerakin bunyi penting untuk memahami bagaimana perkataan dibentuk.
Memaksa anak belajar terlalu lama
Aktiviti pendek dan konsisten lebih sesuai daripada satu sesi yang panjang.
Jadi, Fonik atau Mengeja?
Ibu tidak perlu melihatnya sebagai pilihan antara satu atau yang lain.
Fonik membantu anak memahami hubungan antara bunyi dengan huruf.
Gabung bunyi membantu anak membaca.
Cerakin bunyi membantu anak memahami bunyi dan huruf yang membentuk perkataan.
Daripada kefahaman itu, anak boleh membina kemahiran membaca, mengeja dan menulis secara berperingkat.
Persoalan yang lebih sesuai bukan:
“Perlu pilih fonik atau mengeja?”
Tetapi:
“Adakah anak memahami bagaimana bunyi dan huruf membentuk perkataan?”
Itulah kefahaman yang cuba dibina melalui Sistem Jom Fonik.
Mahu Mula Menggunakan Fonik Bersama Anak?
Sistem Jom Fonik membimbing anak melalui lima peringkat:
Leave a Reply